یک‌شنبه 25 آذر 1397
صفحه اصلی      همه اخبار      تماس با ما      English
خبرگزاری تقریب - 1 ماه پیش

ولایت‌پذیری برادر بزرگ‌تر حضرت امام

خبرگزاری تقریب، حوزه سایر رسانه ها: آیت الله پسندیده در ۱۷ شوال سال ۱۳۱۳ ه ق (چهارشنبه ۱۳ فروردین ۱۲۷۵ ﻫ.ش) در شهرستان خمین چشم به جهان گشود. پدر ایشان آیت الله شهید مرحوم سید مصطفی موسوی ـ فرزند برومند علامه جلیل القدر مرحوم سید احمد موسوی ـ است که مانند اکثر علمای آن روزگار در نجف اشرف به تحصیل و تدریس مشغول بود. سیداحمد به دعوت و درخواست مرد نیکوکار و بزرگواری به نام یوسف خان کمره ای که برای زیارت به عتبات مقدسه مشرف شده بود ـ برای ارشاد و پیشوایی اهالی خمین ـ به آن سامان می رود و با دختر مرحوم یوسف خان۱ ازدواج می کند. از فرزندانشان یک دختر و یک پسر به-نام های: صاحبه و مصطفی باقی می مانند. سیدمصطفی نیز همچون پدر برای ادامه تحصیلات به نجف اشرف و سامرا ـ به خاطر حضور مرحوم میرزای شیرازی در آن جا ـ عزیمت می کند و پس از آن که در زمره علما و مجتهدین عصر خود قرار می گیرد، به ایران باز می گردد و زعامت و پیشوایی اهالی خمین و حومه را عهده دار می شود و به علت مبارزه با حاکم ظالم و نیز خوانین منطقه در ذی الحجه ۱۳۲۰ قمری در بین راه خمین ـ اراک مورد سوء قصد بعضی از اشرار قرار می گیرد و بر اثر اصابت چند گلوله به کتف و کمر، در سن ۴۷ سالگی به شهادت می رسد و جنازه آن مرحوم به نجف اشرف منتقل و در آن جا دفن می شود.۲ بعد از شهادت پدر در زمان شهادت پدر، مرحوم آیت الله پسندیده، ۸ سال بیشتر نداشت که به همراه مادر، به خونخواهی پدر برخاست۳ و در سال ۱۳۲۱ هجری قمری (۱۲۸۲ ش) جهت دادخواهی به سلطان آباد (اراکِ امروز) رفت و با بدیع الملک صحبت کرد و سپس در اراک به عضدالملک شکایت برد و در نهایت به همراه برادر ـ آقا نورالدین ـ و خواهر بزرگتر و مادر و عمه و چند نفر دیگر در سال ۱۳۲۳ هجری قمری به قصد ملاقات با عین الدوله (صدر اعظم وقت) عازم تهران شد و پس از یک سفر ده روزه به تهران رسید. مرحوم آیت الله پسندیده چگونگی ملاقات خویش با عین الدوله را چنین توصیف می کند: ... من رفتم قبایش را گرفتم. دقیقاً یادم داده بودند به کنایه بگویم: اگر شما عادل هستید، ما عادل نیستیم، قاتل را بدهید به دست ما، ما او را می کشیم. من این را به عین الدوله گفتم. عین الدوله گفت نخیر؛ قاتل را می کشم... گفتیم: تا قاتل کشته نشود از عمارت بیرون نمی رویم و ما این جا متحصن می شویم... ۴ در نهایت با تلاشی که صورت گرفت، قاتل در چهارم ربیع الاول ۱۳۲۳ هجری به جوخه اعدام سپرده شد. تحصیلات آیت الله پسندیده، تحصیلات را در شهرستان خمین و در نزد عالمان آن دیار شروع کرد و سپس در سال۱۳۲۷ هجری ـ در ۱۴ سالگی ـ به همراه سید نورالدین (برادر) و افتخارالعلماء (استاد) جهت ادامه تحصیل به اصفهان عزیمت کرد و در مدرسه ملاعبداللّه سکنی گرفت و ادبیات، منطق، کلام، فقه، اصول و هیئت و نجوم را نزد علمای اصفهان از آن جمله بزرگانی چون مرحوم آیت الله حاج آقا رحیم ارباب و آقا شیخ علی یزدی و مرحوم تویسرکانی تلمذ کرد و سال ها در محضر آیت الله العظمی خاتون آبادی دروس سطح و خارج فقه و اصول را طی کرد. آیت الله پسندیده پس از گذراندن دوره های سطح و خارج دروس حوزوی، به خمین مراجعت کرد و همزمان با اقامه نماز جماعت، حوزه دروس فقه و اصول، کلام و منطق و نحو را در آن شهر برپا کرد که حضرت امام خمینی(ره) در زمره شاگردان آن بزرگوار بود. حضرت آیت الله پسندیده در این خصوص می فرماید: ...نزد خودم منطق، مطول و سیوطی را آغاز کردند. مشق را نیز نزد من انجام می دادند. چون خط نستعلیق من خوب بود، نزد من مشق می کردند... ۵ فعالیت های سیاسی، اجتماعی مبارزه و ظلم ستیزی با زندگی آیت الله پسندیده عجین گردیده بود. او که در دامان خانواده ای مجتهد و مجاهد پرورش یافته بود، از زمانی که به تشخیص رسید، پدر بزرگوارش را در مقابل ظلم ظالمان منطقه یافت که سرانجام در همین راه نیز به شهادت رسید. در این زمان آیت الله پسندیده که ۸ بهار بیشتر از عمر با برکتش سپری نشده بود به کسوت شریف روحانیت درآمد و به خونخواهی پدر، جلای وطن کرد و با عین الدوله به محاجه برخاست تا این که پس از مدتی، شاهد مجازات قاتل شد. در این دوران که نا امنی در سراسر کشور رواج داشت، خمین نیز از شر اشرار در امان نبود و هر از چند گاهی، اشرار مسلح به آن شهر حمله می بردند؛ بر این اساس به علت ضعف حکومت در قبال ایجاد امنیت، مردم خود به این مهم اقدام می کردند و برای اجرای این امر، همه مردم اعم از علماء، تجار، خوانین و... مسلح بودند و به مقابله با اشرار می پرداختند، در یکی از این درگیری ها آیت الله پسندیده که ده سال بیشتر نداشت به عنوان یک فرد تفنگچی در مقابله با اشرار حضور داشت. آیت الله پسندیده از دوران نوجوانی برای دفاع از نوامیس مردم در مقابل اشرار وابسته به حکومت جور، اسلحه بر دوش گرفت و پس از آن در معیت علمای اصفهان در جریان جنگ جهانی اول برای ایستادگی در برابر قوای متجاوز انگلیس تعلیمات نظامی دید و در اردوی نظامی روحانیون منطقه شرکت جست.۶ در زمان اشغال ایران توسط نیروهای متفقین که تمام امور کشور ـ حتی نصب حکمرانان و وضع قوانین ـ را در دست داشتند، آیت الله پسندیده با خرید غلات و ارزاق عمومی توسط آنان که برای تأمین نان و خوراک نیروهای خودشان صورت می گرفت، به مخالفت برخاست؛ زیرا این کار تأمین مایحتاج مردم محروم منطقه را به شدت دشوار می کرد و نهایتاً به بهای فقر و گرفتاری روز افزون مردم ایران می انجامید. ایشان در نقل خاطرات خود، در این باره می گوید: من به عظام الدوله... که رئیس دارایی گلپایگان بود، گفتم: من نمی گذارم اینها تمام غلات و ارزاق مردم را بخرند و تاراج کنند، مگر این که نان محل تأمین شود. بعد از آن اگر مازادی داشت بخرند وگرنه نمی شود .۷ مقاومت و ایستادگی ایشان در مقابل عمال حکومت و متفقین، باعث پرونده سازی و اعمال فشار بر ایشان شد.۸عظام الدوله عین گزارش مخالفت آن مرحوم را به وزارت کشور ارسال کرد و بر همین اساس، وزارت کشور دستور داد ایشان را از خمین تبعید کنند که البته با تمهیداتی که اندیشیده شد، حکم صادره غیر قانونی اعلام و از تبعید ایشان صرف نظر شد.۹ در جریان کشف حجاب به اتهام مخالفت با آن، او را محاکمه و به اجبار لباس شریف روحانیت را، از تن او خارج کردند و به عنف او را به مجلس جشن کشف حجاب بردند. مرحوم پسندیده برای حل مشکلات مردم با آیت اللهِ شهید سیدحسن مدرس ارتباط گرفت و در این راستا با سردار سپه ـ رضاخان ـ ملاقات کرد؛ لیکن از طرف وی به نداشتن حسن نیت متهم شد! لذا در جلسه ای با حضور آیت الله العظمی شیخ عبدالکریم حائری علیه سردار سپه، دادِ سخن داد. آیت الله پسندیده در نقل این خاطره، چنین می فرماید: در سال ۱۳۰۳ شمسی من از تهران به قم رفتم و ایشان (آیت الله حائری) را ملاقات کردم. در یک جلسه ای که جمعی هم بودند من علیه سردار سپه که آن وقت رئیس الوزرا بود صحبت کردم. ۱۰ ارتباط با مرحوم آیت الله کاشانی و حضور در متن مبارزات آن دوران یکی دیگر از برگ های زرین و درخشان زندگی پر برکت آیت الله پسندیده است. ایشان در این خصوص چنین می گوید: خدا رحمت کند آیت الله کاشانی را که بسیار مرد عالم و با شهامتی بود و من با ایشان روابط زیادی داشتم ۱۱ ایشان در مبارزات ملی شدن صنعت نفت مشارکت فعال داشت و همواره در متن جریان مبارزات سدۀ اخیر ملت ایران حاضر بود.۱۲ آیت الله پسندیده و نهضت امام خمینی او با وجود آن که برادر بزرگتر حضرت امام بود و بر ایشان سمت استادی و مربیگری داشت، همچون سربازی منقاد در خدمت اهداف والای انقلاب اسلامی قرار گرفت و مو به مو دستورات رهبر انقلاب اسلامی را اجرا می کرد. اصلاحات ارضی در آن زمان که توطئه قانون اصلاحات ارضی علیه دهقانان و روستانشینان تدارک دیده شد و هر حرکت و صدای آزادیخواهانه ای در سطح کشور به بهانه مخالفت با اصلاحات ارضی سرکوب می گردید، آیت الله پسندیده که در شهر خمین دفتر اسناد رسمی داشت، به بهانه کهولت سن و عدم توانایی از تنظیم اسناد آن سر باز زد و در نهایت که بر این امر اصرار شد به طور کتبی نوشت: چون تنظیم اسناد مربوط به مرحله اول اصلاحات ارضی عمل خلاف شرع است، لذا از انجام این امر در دفتر خانۀ خود، ممانعت خواهم نمود. ۱۳ بر همین اساس، در ذیل گزارش این نوشته، دستور داده شد چون مخالفت علنی با اصلاحات ارضی، مخالفت با فرامین شاهنشاه است، از طریق دادگستری، دفترخانۀ ایشان منحل شود. واقعه ۱۵ خرداد سازماندهی مبارزات مردم خمین در واقعه ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ از برگ های زرین دوران مبارزه آیت الله پسندیده است. آن مرحوم در روز قیام تاریخی ۱۵ خرداد با سخنرانی در میدان مرکزی خمین به طور آشکارا به حمایت از حرکت حضرت امام(ره) پرداخت. این اقدام شجاعانه در اسناد چنین ثبت گردیده است: به قرار اطلاع، فردای روزی که آیت الله خمینی دستگیر شده، سیدمرتضی پسندیده، برادر وی که در خمین می باشد در میدان شهر مردم را جمع و به منبر رفته و پس از سخنرانی، نواری که در آن خمینی صحبت نموده از بلندگو پخش می نماید... ۱۴ پس از قیام خونین ۱۵ خرداد و دستگیری امام خمینی(ره)، آیت الله پسندیده به همراه مراجع و علمای ایران، به تهران عزیمت و در اعتراض دسته جمعی علما مشارکت فعال نمود. امضای ایشان در اعلامیه چهل تن از مدرسین و فضلای حوزه علمیه قم به عنوان نخستین امضا نمایانگر نقش کلیدی آن مرحوم است. ایشان در نقل خاطرات دستگیری حضرت امام(ره) چنین می فرماید: زمانی که حضرت امام در پادگان عشرت آباد تهران زندانی بودند ... من در آن جا به دیدن ایشان رفتم... ضمناً با امام هم روابط محرمانه ای داشتیم که گاهی پیغامی به ایشان می دادیم و ایشان هم پیغامی به ما می دادند... من به وسیله ارتباطی که با برادرزاده نصیری ـ رئیس شهربانی وقت ـ داشتم، درخواست ملاقات کردم. نصیری هم موافقت کرد و به اتفاق یکی از دوستان برای ملاقات امام به عشرت آباد رفتیم... نوبت ما که شد با همان رئیس پادگان برای ملاقات امام رفتیم. به من گفت: شما فقط احوالپرسی کنید و در امور سیاسی با آقا صحبت نکنید. ... من با امام صحبت کردم و تمام مطالب را به ایشان گفتم. اظهار داشتم: آقای شریعتمداری تقاضای ملاقات دارند موافقید یا خیر؟ گفتند: مانعی ندارد. گفتم: آقای مرعشی نجفی هم سلام رساندند. گفتند: مگر ایشان به تهران آمده اند؟ گفتم: آری تازه آمده اند و به منزل آیت الله خوانساری وارد شده اند. ایشان پرسیدند: چرا آمده اند؟ پاسخ دادم: کار داشتند! آنگاه گفتم: آقای یاوری و آقای بحرالعلوم هم از رشت آمده بودند. آیت الله آملی (که در تهران بودند) سلام رساندند، آقای میلانی هم آمده بودند و سلام رساندند و یک یک اسامی علما را گفتم که ایشان متوجه بشوند همه در تهران جمع شده اند. آن گاه پرسیدم: اجازه می دهید شهریه طلاب قم را منظم بپردازیم؟ گفتند: بله. گفتم: آقای آملی ظاهراً تقاضا داشتند اجازه بدهید بازارهای تهران و شهرستانها که تعطیل است باز شود. امام پرسیدند: مگر تعطیل است؟ گفتم: آری تعطیل است... غرض من از این سؤال و جواب ها این بود که ایشان را به مهمترین اوضاع کشور و پیامدهای دستگیری معظم له آگاه سازم. ایشان کاملاً از اوضاع مطلع شدند و -سپس خداحافظی کردیم و به منزل برگشتیم. ۱۵ تکیه گاه قبیله نور خروش حضرت امام خمینی قدس اللّه نفسه الزکیه علیه کاپیتولاسیون که منجر به دستگیری و تبعید عجولانه معظم له به ترکیه شد، اعتصاب و تظاهرات مردمی را در پی داشت و جامعه روحانیت را جنب و جوشی فرا گرفت که صدور اعلامیه ها، نامه ها و تلگراف های پشتیبانی از حضرت امام از یک طرف و فعالیت ها و ارتباط و تماس های رسمی و غیر رسمی با مقامات دولتی ایران و بعضی از مقامات خارجی از طرف دیگر، گوشه ای از آن اقدامات است. آیت الله پسندیده در این خصوص طی نامه ای به امیر عباس هویدا ـ نخست وزیر وقت ـ ضمن درخواست مسافرت به ترکیه و ملاقات با حضرت امام، چنین نوشت: ادامه تبعید مرجع تقلید شیعیان حضرت آیت الله العظمی خمینی مدظله العالی، با شایعات اخیر موجب نگرانی شدید است... ۱۶ هرچند در ابتدا مقامات دولت ایران با درخواست ملاقات ایشان موافق بودند ولی مقامات امنیتی ساواک، ارتباط آیت الله پسندیده را با امام به مصلحت ندانسته با این امر مخالفت کردند. آیت الله پسندیده در این باره می گوید: ... هنگامی که حضرت امام به ترکیه تبعید شدند، دربار دستور داده بود که من و آیت الله خوانساری برای دیدن امام به ترکیه برویم... ولی پاکروان می گوید: صلاح نیست که پسندیده برود و آقای فضل الله خوانساری تنها برود. ۱۷ آیت الله پسندیده در همه دوران های تبعید و مبارزه برای حضرت امام، یاری دلسوز بود. اما آنچه با وجود خطرات و تضییقات فراوان رژیم، برجستگی نقش ایشان را بیشتر نمایان می کند، مسئولیت تأمین و پرداخت شهریۀ امام به طلاب، در طول سال های تبعید امام خمینی بود که این کار به واقع در جهت رونق بخشیدن حوزه های علمیه سراسر کشور و معرفی و شهرت دادن نام حضرت امام در میان طلابی که او را نمی شناختند، بسیار مؤثر بود. از دیگر کارهای خطیر و مهمی که ایشان ـ در آن شرایط اختناق آمیز با دقت و رعایت نکات حفاظتی و امنیتی ـ انجام می داد، کمک های مالی به خانواده های زندانیان و تبعیدشدگان بود. این کمک ها از محل وجوهاتی فراهم می شد که مقلدان امام از طرق مختلف به آیت الله پسندیده می رساندند. حمایت های آن مرحوم، از حضرت امام ادامه داشت تا آن که ایشان جهت رونق بخشیدن به بیت امام در قم و به عنوان مأمن و ملجأ یاران و دوستان و مقلدان آن حضرت، تصمیم گرفت به قم هجرت کند. این مسافرت با هماهنگی حضرت امام و ابلاغ زمان آن توسط مرحوم حاج سیداحمد آقا به ایشان صورت گرفت۱۸ و آیت الله پسندیده از خمین به قم هجرت نمود و در بیت امام به عنوان وکیل تام الاختیار ایشان در اخذ سهم مبارک امام(ع) و پرداخت شهریه به طلاب، در محله یخچال قاضی مستقر شد. ساواک در این خصوص چنین گزارش کرده است: حاج پسندیده، برادر بزرگ خمینی که در شهرستان خمین سکونت دارد، روز جمعه ۱۸ / ۱۰ / ۱۳۴۹ وارد قم شده و در منزل شخصیِ خمینی می باشد و روز شنبه ۱۹ / ۱۰ / ۱۳۴۹ به مناسبت میلاد حضرت رضا(ع) رسماً در مجلسی که در بیرونی منزل خمینی به همین مناسبت تشکیل شده بود، شرکت و از واردین پذیرایی و دید و بازدید به عمل آورد... نظریه شنبه: مسافرت پسندیده به قم در ظاهر به عنوان زیارت است ولی در باطن به اشاره گردانندگان دستگاه خمینی است... که اگر دستگاه مانع نباشد، [ممکن است] ایشان برای دائم در قم بمانند. ۱۹ علت حساسیت گزارشگر ساواک در خصوص امکان حضور دائمی آیت الله پسندیده در منزل حضرت امام در قم، به واسطه تضییقاتی است که ساواک در سال ۱۳۴۶ برای معظم له، به وجود آورد و ایشان را به طور رسمی به خمین بازگرداند. حضرت آیت الله پسندیده در این باره، چنین می گوید: در سال ۱۳۴۶ زمانی خواستند مجلس روضه بگذارند و آقای اسلامی روضه بخوانند. شهربانی یا سازمان امنیت قدغن کرده بود. حاج شیخ محمود خادمی در خمین به سراغ ما آمد و گفت: روضه را قدغن کرده اند، به قم بیایید. گفتم: روضه باید حتماً اجرا شود. دستور دادم که روضه بخوانند... خبر به شهربانی رسید و آمدند جلوی منزل ایستادند و گفتند که نباید روضه باشد... بعد مأمورین به من گفتند: برگردید و به خمین بروید. گفتم: من قصد داشتم فردا به خمین برگردم ولی چون شما امر می کنید نمی روم. مگر مرا به زور ببرید... ۲۰ هرچند این مراجعت اجباری به خمین صورت گرفت. ولی آیت الله پسندیده پس از چند روزی به بهانه ناسازگاری هوای خمین به قم بازگشتند تا از نزدیک بر امور مربوط به فعالیت های بیت حضرت امام، نظارت نمایند. در دوران حضور مرحوم حجت الاسلام حاج سیداحمد خمینی در قم، آیت الله پسندیده از بازویی توانا برخوردار بود و با مدیریت قوی و هماهنگی لازم به رتق و فتق امور طلاب و برقراری ارتباط با حضرت امام و هدایت مبارزین می پرداخت. مکاتبات مکرر حضرت امام(ره) در این خصوص گویای این هماهنگی است. پس از عزیمت حاج سیداحمد خمینی به نجف اشرف و به دنبال آن شهادت مظلومانه حضرت آیت الله سیدمصطفی خمینی و ماندگار شدن مرحوم حاج سیداحمد در کنار حضرت امام، آیت الله پسندیده به تنهایی، عهده دار مسئولیتی خطیر گردید و این مهم را به احسن وجه به انجام رسانید. پس از شهادت آیت الله سیدمصطفی خمینی، حوزه علمیه و شهر قم به عنوان پایگاه دائمی انقلاب اسلامی مرکز جوش و خروش انقلابی یاران امام شد. حضور آیت الله پسندیده در بیت امام یکی از عوامل مهم ارتباط انقلاب اسلامی با رهبری آن در نجف اشرف و به خصوص در زمان اقامت امام در نوفل لوشاتو بود. در راستای همین نقش مؤثر بود که ساواک حضور ایشان را در قم برای رژیم خطرناک دانست و طی یک دادگاه فرمایشی آن مرحوم را برای مدت سه سال به شهر کویری انارک تبعید کرد؛ ولی آیت الله پسندیده حکم غیرقانونی تبعید را نادیده گرفت و با شهامت به قم بازگشت. این بار ساواک با عصبانیت به مسئلۀ بازگشت ایشان به قم پرداخت و طی حکمی محل تبعید ایشان را از انارک به داران اصفهان تغییر داد. مرحوم آیت الله پسندیده این بار با پیام امام خمینی مبنی بر این که تمام کسانی که تبعید شده اند به حکم تبعید اعتنا نکنند و به قم و یا شهر خودشان مراجعت کنند ، بلافاصله روانه قم شدند. مرحوم آیت الله پسندیده پس از پیروزی انقلاب اسلامی علیرغم موقعیت ویژه ای که از مراتب علم و تجربه و مبارزات مستمر خویش داشتند، همچون گذشته افتخار وکالت امام خمینی را در امور شرعی مردم به هر عنوان و سمتی و بر هرگونه امتیازی ترجیح دادند و در طول سال های پس از پیروزی با بزرگواری و بی هیچ ادعا و توقعی همان مسیر روشن گذشته را تعقیب نمودند. در ۲۲ آبان ماه ۱۳۷۵ آیت الله پسندیده این یار دیرین و ظهیر همارۀ آن سفر کرده، رخ در نقاب خاک کشید و به جمع سالکان کوی ملکوت پیوست و پس از تشییع پرشکوه، پیکر این عالم جلیل القدر در مسجد بالاسر در حرم مطهر حضرت معصومه(س) به خاک سپرده شد. انتهای پیام/

اخبار مرتبط

آخرین اخبار
برچسب‌ها:   

ولایت‌پذیری

 | 

برادر

 | 

بزرگ‌تر

 | 
پربیننده‌ترین‌ها (6 ساعت اخیر)

پربیننده‌ترین‌ها (24 ساعت اخیر)

پربیننده‌ترین‌ها (هفته‌ی اخیر)

منابع خبری