شنبه 25 اردیبهشت 1400
صفحه اصلی      همه اخبار      تماس با ما      RSS      English
تابش کوثر - 1 ماه پیش

وقتی می‌گوییم تحریم، از چه حرف می‌زنیم؟

به گزارش تابش کوثر، بررسی شیوه کاهش مشکلات بازگشت پول ایران از عراق و هفت خان پس گرفتن بخشی از پول کشور، تا حدودی مشکلات پیچیده ناشی از تحریم ها بر اقتصاد کشور را نشان می دهد. با این حال پیرو گشایش ایجادشده با پیگیری بانک مرکزی و وزارت نیرو، به نظر می رسد در سال ۱۴۰۰، دریافت ۲ میلیارد دلار نهاده دامی بابت پول انباشته کشورمان در عراق، امکان پذیر است که می تواند بخش زیادی از مشکل کالاهای مورد نیاز کشور همچون مرغ را حل کند.یکی از کشورهایی که تبادلات بالای تجاری با ایران دارد و دو منبع انرژی استراتژیک یعنی گاز و برق را از ایران دریافت می کند، عراق است.در حدود سه سال اخیر، گاز و برق ایران بی وقفه در حال ارسال به عراق بوده، اما از آنجا که عراق نمی تواند بهای این انرژی ها را به ارز به کشورمان پرداخت کند، در این مدت در ازای آن دینار عراقی در حساب ایران نزد بانک های عراق انباشته شده است.سه مشکل دریافت بهای صادرات گاز از عراقصادرات عمده ایران به عراق، اول گاز و بعد برق است. همچنین ایران در کنار صادرات غیرنفتی، بخش خصوصی چند کارخانه در عراق دارد و در مجموع بخش خصوصی بهای کالاهای صادراتی خود را هرچند با مشکلات، دریافت می کند.از سوی دیگر وزارت نیرو از آنجا که در حال سرمایه گذاری و اجرای پروژه های مختلف از جمله نیروگاه در عراق است، می تواند بخشی از این دینار را در این پروژه ها مصرف کند و یا بابت دستمزد، به عوامل عراقی در پروژه ها بدهد. اما مشکل اصلی، انتقال بهای گاز صادر شده به عراق است که که سالیانه به ۲ تا ۳ میلیارد دلار می رسد.عراقی ها باید در ازای این میزان فروش گاز، دلار به حساب ایران واریز کنند اما به دلیل تحریم و محدودیت های اعمال شده از سوی آمریکا، کسی نمی تواند به حساب های ایران دلار واریز کند و اگر هم واریز شود، قابلیت برداشت ندارد. از این رو ایران هم از اینکه کشوری به حساب هایش دلار واریز کند، پرهیز دارد و به دنبال ارزهای دیگر مثل یورو می رود. اما در صورت پرداخت یورو، باز مشکل جدیدی رخ می دهد: چون بانک های اروپایی با آمریکا کار می کنند، به راحتی امکان برداشت یورو هم به ایران نمی دهند.مشکل دوم این است که برخلاف دلار، به قدر کافی یورو در دنیا وجود ندارد. از این رو فروش اقلام بالایی مانند نفت با یورو دشوار است و به همین دلیل، در عراق نیز یورو به میزان لازم وجود ندارد. به ویژه که این کشور، صادرکننده نفت است و پولی که دریافت می کند، به دلار است.مشکل سوم، قیمت گذاری است. وقتی نفت یا گاز به دلار فروخته می شود، بهای آن روشن است؛ اما وقتی به جای اینکه بهای آن را به جای دلار، با یورو مطالبه کنیم، متغیر نوسانات ارزش یورو نسبت به دلار هم تاثیرگذار می شود و به عنوان یک ریسک جدید باید در نظر قرار گیرد. به طور نمونه در زمان ثبات قیمت نفت، اگر قیمت هر بشکه نفت ۴۰ دلار باشد، (با قیمت دلار ۰.۸ یورو یا ۰.۷ یورو)، ۳۲ یا ۲۸ یورو می شود و نوسان های ارزی هم به ریسک های این مبادله اضافه می شود.وقتی تحریم اجرایی می شود، همه این ریسک ها رخ می دهد و پیامدهای خود را دارد. این موارد باید در معادلات کلان کشور مورد توجه باشد و برای مدیریت آنها برنامه داشت.راه حل دریافت کالا به جای پولدر این شرایط، یک راه حل این است که ما به کشوری نفت بدهیم و به جای دریافت پول، از آن کالا بخریم که امکان خوبی است، اما اشکالاتی دارد. از جمله اینکه با توجه به معافیت مالیاتی برای صادرات که در بیشتر کشورها مرسوم است، اگر آن کشور، کالاهایش را به دلار صادر کند، به آن مالیات تعلق نمی گیرد. اما وقتی به جای ارز با پول ملی آنها خرید انجام می شود، این مالیات را باید پرداخت.این یک نظام جهانی است و قدرت دلار، به ابزار اعمال قدرت آمریکا در سطح جهان تبدیل شده است. ورود به چالش با این ابزار قدرت، پیامدها و هزینه هایی دارد که باید آنها را پذیرفت. طبیعی است در این شرایط احتمالا جنس را باید با قیمت بیشتر، کیفیت کمتر و مشکلات بیشتر خریداری کرد.در فروش هم همین اتفاق رخ می دهد. به طور نمونه، هنگام فروش نفت، اگر قیمت هر بشکه ۴۰ دلار است، باید آن را ۳۸ دلار فروخت؛ همچنین با اینکه همیشه مشتری، نفت خود را منتقل می کند، در این شرایط حمل ونقل نیز به دوش فروشنده می افتد و باید امتیازهای دیگری به مشتری داد.البته در مورد عراق، به دلیل آنکه این کشور کالاهای متنوع و مناسب کشور ما را در اختیار ندارد، وضعیت متفاوت است.۵ میلیارد دلار بدهی گازی عراق به ایرانهشتم دی ماه ۹۹، شرکت ملی گاز اعلام کرد: وزارت برق عراق بابت واردات گاز از ایران، معادل پنج میلیارد دلار بدهکار است که مبلغ سه میلیارد دلار آن در بانک عراقی TBI مسدود و غیرقابل استفاده مانده، بیش از ۲ میلیارد دلار از بدهی هم سررسیدشده و هنوز از طرف وزارت برق عراق پرداخت نشده و افزون بر اینها، طرف عراقی، طبق قرارداد، بیش از یک میلیارد دلار نیز بابت جرائم به شرکت گاز ایران بدهکاری دارد.توافق با عراق و مجوز آمریکابا تداوم این مشکل و پیگیری های انجام شده، سفر رئیس کل بانک مرکزی کشورمان به عراق، ۲۱ مهرماه سال ۹۹ انجام و طبق توافق همتی با همتای عراقی خود، مقرر شد کالاهای موسوم به بشردوستانه شامل برنج، گندم، جو، ذرت، کنجاله، روغن، شکر و دارو، با استفاده از این پول خریداری شود. آمریکایی ها هر سه ماه یک بار مجوز خرید برق و گاز از ایران را برای عراق تمدید می کنند.دلیل این معافیت نیز روشن است؛ دریافت این برق برای عراق حیاتی است و اگر دچار مشکل شود، کل سیستم عراق دچار مشکل می شود. تا کنون ایران هیچگاه عراق را تهدید به قطع برق نکرده بود و آنها هم خیالشان راحت بود که برقشان تامین است و حتی اگر پول آن را به صورت مرتب ندهند، اتفاقی نمی افتد.تشکیل کمیسیون مشترک ایران و عراق بعد از ۶ سالکشورها برای پیگیری مسایل تجاری با هم، کمیسیون مشترک اقتصادی دارند و معمولا وزیران بازرگانی کشورها، رئیسان این کمیسیون ها هستند. اما در کمیسیون مشترک ایران عراق، طرف عراقی الجبوری، وزیر تجارت عراق است و از طرف ایران وزیر نیرو، رئیس کمیسیون مشترک.وظیفه کمیسیون مشترک اقتصادی، حل مسایل مربوط به تعاملات اقتصادی دو کشور است، اما ۶ سال بود که این کمیسیون مشترک تشکیل نمی شد. رضا اردکانیان وزیر نیرو ۹ دی ماه پارسال در سفری به عراق، بحث های خوبی را مطرح و از جمله اعلام کرد بعد از ۶ سال وقفه، کمیسیون عالی مشترک همکاری اقتصادی و تجاری بین ایران و عراق به زودی در تهران فعال می شود و ۲۳ دی ماه با سفر وزیر تجارت عراق به تهران، این کمیسیون برگزار می شود.وزیر نیرو در این سفر خواستار پرداخت پول برق به یورو می شود و طرف عراقی نیز می پذیرد و موقعیت خوبی ایجاد می شود. وی بعدا با توجه به توافق های مکتوب درخصوص مطالبات صادرات برق و گاز اعلام کرد: ما بخشی از مطالباتمان، یعنی حدود ۷۰۰ میلیون دلار را دریافت کردیم و مراحل تخصیص و واریز آن به حساب ها صورت گرفت. توافق جدیدی که انجام شد، افتتاح حساب های یورویی برای شرکت ملی گاز ایران و توانیر است که هم این مبلغ اخیر و هم سایر مبالغ به مرور با تبدیل شدن به یورو در این حساب ها ذخیره می شود و صرف هزینه کرد نیازهای ضروری ما از جمله تأمین دارو و کالاهای ضروری و بازپرداخت بدهی ها خواهد شد. پیش از آن، در سفر رئیس کل بانک مرکزی مباحث خوبی درباره خرید کالاها مطرح شده بود؛ اما عراق این کالاها را ندارد. یکی از عمده ترین خریدهای کشور ذرت و کنجاله و جو به عنوان نهاده های دامی است. قیمت جهانی این کالاها هم مشخص است. از این رو مقرر می شود عراق این کالاها را خریداری و به ایران بفروشد.تا کنون سه قرارداد منعقد شده که در یک مورد، ذرت بود و به ایران بارگیری و تخلیه شد؛ یک قرارداد کنجاله بسته شده که در کش و قوس اجراست. یک قرارداد دیگر شامل جو، ذرت و کنجاله هم در دست اقدام است. شرکت بازرگانی دولتی ایران هم در تدارک چند قرارداد بوده که هنوز نهایی نشده است.چرا مبادلات ایران و عراق سرعت گرفت؟این دستاوردها در اصل، مربوط به مذاکراتی است که از مردادماه ۹۹ آغاز شده بود، اما با سفر وزیر نیرو، به عنوان رئیس کمیسیون مشترک دو کشور، روند کار سرعت گرفت. از سوی دیگر ایران برای نخستین بار تهدید به قطع صدور گاز کرد و یک بار هم گاز صادراتی به عراق را کاهش داد؛ اقدامی که برخلاف گذشته، منجر به تغییر رفتار طرف عراقی شد.دی ماه سال گذشته، احمد موسی سخنگوی وزارت برق عراق اعلام کرده بود، بر پایه تازه ترین تهدید ایران، صادرات روزانه گاز طبیعی این کشور به ۳ میلیون مترمکعب کاهش خواهد یافت. او یادآور شد حجم صادرات روزانه ایران در قالب یک روند نزولی از ۵۰ میلیون مترمکعب به ۵ میلیون مترمکعب رسیده بود.مشکلات باقیمانده در مبادلات ایران و عراقطبق بررسی ها از مسئولان ذیربط، با وجود گشایش ایجادشده در عراق، جدی ترین مانع برای خروج پول انباشته شده ایران از آن کشور، بروکراسی پیچیده و روال کند در سمت ایران است. در حالی که در دنیا با مقررات زدایی میزان نظارت ها را کم و در عین حال کارآمد می کنند، در کشور ما دستگاه های متعدد نظارتی از یک سو روند کارها را کند کرده و از سوی دیگر، باعث ایجاد زمینه فسادهایی تازه می شوند.مشکل دیگر، به ظرفیت حمل ونقل عراق برمی گردد. بنادر عراق همچون ام القصر ظرفیت کافی دریافت بارهای بزرگ را ندارند. یکی از راهکارهای حل این مشکل، می تواند اجاره برخی اسکله های بوشهر به آنها برای این کار باشد. این رویکرد می تواند سبب شود عراق به جای سرمایه گذاری در ام القصر، در بنادر ایران سرمایه گذاری کند و ما علاوه بر استفاده خود، از آنها اجاره بگیریم و اجناسی هم که قرار است به ایران ارائه شود، به همین جا ارسال و ترخیص شود.منبع: ایرنا


آخرین اخبار
برچسب‌ها:   

می‌گوییم

 | 

تحریم

 | 

می‌زنیم

 | 

منابع خبری